Ζηλεύεις περισσότερο από ποτέ; Μήπως Φταίει το Instagram;

Αν αναγνωρίζεις τον εαυτό σου στη σκέψη «ζηλεύεις περισσότερο από ποτέ; ο λόγος δεν είναι ο/η σύντροφός σου - είναι το Instagram», δεν σημαίνει ότι είσαι παράλογος/η, υπερβολικός/ή ή ότι η σχέση σου είναι καταδικασμένη. Συχνά, η ζήλια δεν ξεκινά από ένα συγκεκριμένο μήνυμα ή ένα like. Τρέφεται από τη συνεχή έκθεση σε εικόνες, σώματα, εξόδους και φαινομενικά τέλειες ζωές που το Instagram τοποθετεί μπροστά μας. Σκοπός αυτού του άρθρου είναι να σε βοηθήσει να καταλάβεις πώς η πλατφόρμα μπορεί να επηρεάζει την ανασφάλεια και τη σύγκριση, πότε υπάρχει πραγματικός λόγος ανησυχίας και πώς μπορείς να αντιδράσεις χωρίς έλεγχο, κατηγορίες ή απομάκρυνση.

Ζηλεύεις περισσότερο από ποτέ; Πώς επηρεάζει το Instagram

Το Instagram δεν δημιουργεί από μόνο του τη ζήλια. Μπορεί όμως να λειτουργήσει σαν μεγεθυντικός φακός για μια ήδη ευαίσθητη περιοχή: τον φόβο ότι δεν είσαι αρκετός/ή, ότι μπορεί να αντικατασταθείς ή ότι δεν γνωρίζεις όλη την αλήθεια.

Παλαιότερα, μια αμφιβολία ίσως έμενε για λίγο στο μυαλό σου. Τώρα μπορεί να πάρει οπτική μορφή μέσα σε δευτερόλεπτα: ποιος έκανε like, ποιος εμφανίζεται στα stories, ποια παλιά φωτογραφία σχολιάστηκε, ποιο νέο άτομο ακολουθήθηκε. Ο εγκέφαλος δεν λαμβάνει απλώς πληροφορίες. Προσπαθεί να τις ερμηνεύσει. Και όταν υπάρχει ανασφάλεια, συχνά ερμηνεύει τα κενά με το πιο απειλητικό σενάριο.

Η κοινωνική σύγκριση είναι βασικός μηχανισμός εδώ. Βλέπεις μια επιμελημένη εικόνα κάποιου άλλου και, σχεδόν ασυναίσθητα, τη συγκρίνεις με τις στιγμές αμφιβολίας, κούρασης ή απόστασης στη δική σου σχέση. Έρευνες έχουν συνδέσει τη συχνότερη χρήση κοινωνικών δικτύων και ιδιαίτερα την παθητική παρακολούθηση με πιο αρνητικές συγκρίσεις και χαμηλότερη αυτοεκτίμηση (Vogel et al., 2014).

Δεν είναι, λοιπόν, μόνο το τι κάνει ο/η σύντροφός σου online. Είναι και το τι συμβαίνει μέσα σου όταν βλέπεις, υποθέτεις και συγκρίνεις.

Η παγίδα της «έρευνας»

Όταν νιώθεις ζήλια, ο έλεγχος μπορεί να μοιάζει με λύση. Κοιτάς ξανά το προφίλ ενός ατόμου, αναλύεις τη σειρά των likes, παρατηρείς αν ο/η σύντροφός σου είναι online ή επιστρέφεις σε παλιές αναρτήσεις για να βρεις ένα στοιχείο που θα σε καθησυχάσει.

Συνήθως, όμως, η ανακούφιση κρατά λίγο. Μετά εμφανίζεται μια νέα αμφιβολία: «Γιατί έκανε like μόνο σε αυτή τη φωτογραφία;», «Γιατί δεν μου το είχε πει;», «Μήπως έσβησε κάτι;». Η συμπεριφορά ελέγχου μπορεί να μειώνει προσωρινά το άγχος, αλλά μακροπρόθεσμα εκπαιδεύει τον νου να ζητά όλο και περισσότερη βεβαιότητα.

Αυτή η διαδικασία δεν αφορά έλλειψη χαρακτήρα. Αφορά έναν κύκλο: ενεργοποίηση, έλεγχος, σύντομη ανακούφιση, νέα ενεργοποίηση. Μελέτες για τη χρήση του Facebook έχουν δείξει ότι η παθητική παρακολούθηση άλλων συνδέεται συχνά με πιο αρνητικό συναίσθημα, ακριβώς επειδή ενισχύει τη σύγκριση χωρίς να προσφέρει ουσιαστική σύνδεση (Kross et al., 2013). Το ίδιο μοτίβο μπορεί να εμφανιστεί και στο Instagram, ειδικά όταν το scrolling γίνεται αργά το βράδυ, μετά από έναν καβγά ή σε μια περίοδο προσωπικής πίεσης.

Η ζήλια δεν είναι πάντα ένδειξη ότι «κάτι ξέρεις»

Το έντονο συναίσθημα συχνά μοιάζει με απόδειξη. «Αφού το νιώθω τόσο δυνατά, κάτι σημαίνει». Στη γνωσιακή-συμπεριφορική προσέγγιση, όμως, ξεχωρίζουμε το συναίσθημα από το γεγονός. Η ζήλια είναι ένα μήνυμα ότι κάτι σε απειλεί ή σε πονά. Δεν είναι αυτομάτως αξιόπιστη πρόβλεψη για το τι κάνει ο άλλος.

Αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να αγνοείς τη διαίσθησή σου ή να δικαιολογείς συμπεριφορές που σε πληγώνουν. Αν υπάρχουν επαναλαμβανόμενα ψέματα, παραβίαση συμφωνιών, κρυψίματα ή υποτιμητική στάση, τότε χρειάζεται να δεις τη σχέση με σοβαρότητα. Η διαφορά είναι ότι αξίζει να βασιστείς σε συγκεκριμένες συμπεριφορές και όχι αποκλειστικά σε ψηφιακά ίχνη που μπορεί να έχουν δεκάδες ερμηνείες.

Πριν μιλήσεις, ξεχώρισε γεγονότα και ιστορίες

Δοκίμασε να γράψεις σε δύο στήλες αυτό που σε αναστάτωσε. Στην πρώτη βάλε μόνο ό,τι μπορεί να περιγραφεί σαν κάμερα: «είδα ένα σχόλιο με καρδιά», «ακολούθησε έναν παλιό/ά γνωστό/ή», «δεν απάντησε για τρεις ώρες». Στη δεύτερη βάλε την ιστορία που δημιούργησε ο νους σου: «φλερτάρει», «με συγκρίνει», «δεν με θέλει όσο πριν».

Η δεύτερη στήλη δεν είναι άχρηστη. Εκεί βρίσκεται ο φόβος σου και αξίζει σεβασμό. Απλώς δεν χρειάζεται να αντιμετωπίζεται ως δεδομένο. Ρώτησε τον εαυτό σου: «Ποια στοιχεία επιβεβαιώνουν αυτή τη σκέψη; Ποια στοιχεία δεν ταιριάζουν με αυτήν; Υπάρχει μια πιο ισορροπημένη εξήγηση;»

Αυτή η μικρή παύση δεν εξαφανίζει το συναίσθημα. Μειώνει όμως την πιθανότητα να ξεκινήσεις μια συζήτηση από θέση κατηγορίας. Και αυτό αλλάζει σημαντικά την έκβασή της.

Πώς να ανοίξεις τη συζήτηση χωρίς να γίνει ανάκριση

Η φράση «Γιατί έκανες like;» συνήθως καλεί άμυνα. Η φράση «Όταν βλέπω συχνά αλληλεπιδράσεις με αυτό το άτομο, πιάνω τον εαυτό μου να νιώθει ανασφάλεια και θέλω να το συζητήσουμε» αφήνει περισσότερο χώρο για επαφή.

Μίλησε για την εμπειρία σου, όχι για την πρόθεση που αποδίδεις στον άλλον. Αντί για «Το κάνεις για να με κάνεις να ζηλέψω», μπορείς να πεις «Όταν συμβαίνει αυτό, μου είναι δύσκολο να μη φτιάχνω σενάρια». Δεν είναι υποχώρηση. Είναι πιο καθαρή επικοινωνία του τι χρειάζεσαι.

Εξίσου σημαντικό είναι να ακούσεις τι σημαίνει για τον/τη σύντροφό σου η χρήση του Instagram. Για κάποιους είναι δουλειά, κοινωνική επαφή ή συνήθεια. Για άλλους αποτελεί πεδίο επιβεβαίωσης. Οι συμφωνίες σε ένα ζευγάρι δεν είναι ίδιες για όλους. Αυτό που έχει αξία είναι να είναι αμοιβαίες, σαφείς και εφαρμόσιμες, όχι να προκύπτουν μέσα από φόβο ή έλεγχο.

Μια πρακτική δοκιμή για τις επόμενες επτά ημέρες

Αν θέλεις να δεις αν το Instagram ενισχύει τη ζήλια σου, μη βιαστείς να πάρεις μεγάλες αποφάσεις. Κάνε ένα μικρό πείραμα για μία εβδομάδα. Παρατήρησε πότε ανοίγεις την εφαρμογή: μετά από μοναξιά, βαρεμάρα, ένταση στη δουλειά ή μια δύσκολη στιγμή με τον/τη σύντροφό σου; Σημείωσε, με μία λέξη, πώς νιώθεις πριν και μετά.

Για αυτές τις επτά ημέρες, όρισε δύο συγκεκριμένα όρια: απόφυγε τον έλεγχο προφίλ που σε ενεργοποιούν και μην ανοίγεις Instagram την τελευταία ώρα πριν τον ύπνο. Αν προκύψει η παρόρμηση, περίμενε δέκα λεπτά πριν δράσεις. Στο διάστημα αυτό, ονόμασε το συναίσθημα: «Αυτή τη στιγμή νιώθω φόβο και ζήλια, όχι βεβαιότητα».

Η λογική δεν είναι να απαγορεύσεις στον εαυτό σου την πλατφόρμα. Είναι να ανακτήσεις επιλογή. Η έρευνα δείχνει ότι ο τρόπος χρήσης των κοινωνικών δικτύων και η συναισθηματική επένδυση σε αυτά σχετίζονται περισσότερο με τη δυσφορία από ό,τι η απλή διάρκεια χρήσης (Frison & Eggermont, 2017). Για κάποιους ανθρώπους αρκεί μια πιο συνειδητή χρήση. Για άλλους, χρειάζεται μεγαλύτερη απόσταση από συγκεκριμένους λογαριασμούς ή μοτίβα παρακολούθησης.

Πότε η ζήλια χρειάζεται περισσότερη φροντίδα

Αξίζει να αναζητήσεις υποστήριξη όταν η ζήλια καταλαμβάνει μεγάλο μέρος της ημέρας σου, σε οδηγεί σε επαναλαμβανόμενο έλεγχο, δημιουργεί συχνούς καβγάδες ή σε κάνει να απομακρύνεσαι από φίλους, δουλειά και ενδιαφέροντα. Επίσης, όταν αναγνωρίζεις ότι το ίδιο μοτίβο έχει εμφανιστεί σε περισσότερες από μία σχέσεις, ίσως το θέμα δεν είναι μόνο η τωρινή συνθήκη.

Η ατομική δουλειά με CBT μπορεί να βοηθήσει να αναγνωρίσεις τις σκέψεις που τροφοδοτούν την απειλή, να μειώσεις τις συμπεριφορές ελέγχου και να χτίσεις μεγαλύτερη ανοχή στην αβεβαιότητα. Στη θεραπεία ζεύγους, το ζητούμενο δεν είναι να αποφασιστεί ποιος έχει δίκιο για ένα like. Είναι να δημιουργηθούν όρια, εμπιστοσύνη και ένας τρόπος συζήτησης που δεν μετατρέπει κάθε ψηφιακό ερέθισμα σε κρίση.

Το Instagram μπορεί να προσθέτει θόρυβο στη σχέση σου, αλλά δεν χρειάζεται να αποφασίζει για την αξία σου ή για το πώς θα συνδεθείς με τον άνθρωπό σου. Την επόμενη φορά που θα νιώσεις την παρόρμηση να ελέγξεις, δοκίμασε πρώτα να ρωτήσεις: «Τι έχω πραγματικά ανάγκη αυτή τη στιγμή - μια πληροφορία ή λίγη ασφάλεια;»

Βιβλιογραφικές αναφορές

Frison, E., & Eggermont, S. (2017). Browsing, posting, and liking on Instagram: The reciprocal relationships between different types of Instagram use and adolescents’ depressed mood. Cyberpsychology, Behavior, and Social Networking, 20(10), 603-609.

Kross, E., Verduyn, P., Demiralp, E., Park, J., Lee, D. S., Lin, N., Shablack, H., Jonides, J., & Ybarra, O. (2013). Facebook use predicts declines in subjective well-being in young adults. PLoS ONE, 8(8), e69841.

Vogel, E. A., Rose, J. P., Roberts, L. R., & Eckles, K. (2014). Social comparison, social media, and self-esteem. Psychology of Popular Media Culture, 3(4), 206-222.