Γιατί προσελκύεις πάντα λάθος ανθρώπους;

Κάποια στιγμή αρχίζεις να το λες σχεδόν μηχανικά: «πάλι τα ίδια». Άνθρωποι που στην αρχή φαίνονται διαθέσιμοι, τρυφεροί ή δυνατοί, και μετά αποδεικνύονται απόμακροι, ασταθείς, ελεγκτικοί ή συναισθηματικά μη διαθέσιμοι. Αν αναρωτιέσαι γιατί προσελκύεις πάντα λάθος ανθρώπους, το μοτίβο που πρέπει να σπάσεις δεν έχει να κάνει μόνο με το ποιον διαλέγεις. Έχει να κάνει και με το τι σου φαίνεται οικείο, τι ανέχεσαι, τι ελπίζεις ότι θα αλλάξει και τι πιστεύεις βαθιά ότι αξίζεις.

Αυτό δεν σημαίνει ότι «φταις» εσύ. Σημαίνει ότι υπάρχει μια επαναλαμβανόμενη δυναμική που μπορεί να γίνει κατανοητή και, σταδιακά, να αλλάξει. Και αυτή είναι μια πολύ πιο χρήσιμη αφετηρία από την αυτοκατηγορία.

Γιατί προσελκύεις πάντα λάθος ανθρώπους - συνήθως δεν είναι θέμα τύχης

Η φράση «προσελκύω τους λάθος ανθρώπους» ακούγεται σαν να υπάρχει ένα αόρατο μαγνητικό πεδίο. Στην πραγματικότητα, πιο συχνά μιλάμε για μοτίβα επιλογής και παραμονής. Δεν είναι μόνο ποιος σε πλησιάζει. Είναι ποιος σου κινεί έντονα το ενδιαφέρον, σε ποιον δίνεις χρόνο, ποια συμπεριφορά εξηγείς, ποια σημάδια αγνοείς και σε ποιο σημείο δυσκολεύεσαι να βάλεις όριο.

Ο ανθρώπινος νους δεν επιλέγει πάντα αυτό που είναι καλό για εμάς. Συχνά επιλέγει αυτό που του είναι γνώριμο. Αν έχεις μάθει να συνδέεις την αγάπη με αβεβαιότητα, απόσταση ή προσπάθεια, μια ήρεμη και σταθερή σχέση μπορεί αρχικά να σου φαίνεται «λίγη», ενώ μια ασταθής σχέση να σου φαίνεται έντονη, αληθινή ή μοιραία. Δεν είναι γιατί θέλεις να πονάς. Είναι γιατί το νευρικό σου σύστημα αναγνωρίζει ως οικείο αυτό που κάποτε έμαθε να αντέχει.

Το μοτίβο που πρέπει να σπάσεις δεν είναι πάντα προφανές

Πολλοί άνθρωποι πιστεύουν ότι το πρόβλημα είναι «διαλέγω λάθος χαρακτήρες». Μερικές φορές ισχύει. Πιο συχνά, όμως, το βαθύτερο μοτίβο είναι ένα από τα εξής: κυνηγάς την επιβεβαίωση από ανθρώπους που δεν μπορούν να τη δώσουν, μπερδεύεις την ένταση με τη σύνδεση ή αισθάνεσαι υπεύθυνος να σώσεις, να καταλάβεις και να περιμένεις τον άλλον μέχρι να γίνει διαθέσιμος.

Αυτό το μοτίβο μπορεί να έχει πολλές μορφές. Ίσως έλκεσαι από άτομα που χρειάζονται διαρκώς χώρο και εσύ προσπαθείς να μην «πιέσεις». Ίσως σε κερδίζουν όσοι σου δίνουν ψίχουλα ενδιαφέροντος και εσύ τα ζεις σαν μεγάλη ανταμοιβή. Ίσως νιώθεις έλξη όταν πρέπει να αποδείξεις την αξία σου. Σε όλες αυτές τις περιπτώσεις, δεν επιλέγεις μόνο έναν άνθρωπο. Επαναλαμβάνεις έναν γνώριμο ψυχικό ρόλο.

Όταν η οικειότητα μοιάζει με αγάπη

Ένα από τα πιο δύσκολα σημεία είναι να καταλάβεις ότι η οικειότητα δεν ταυτίζεται πάντα με την ασφάλεια. Μπορεί κάτι να σου φαίνεται «σαν το σπίτι σου» και ταυτόχρονα να σε πληγώνει. Αν έχεις μεγαλώσει με ασυνέπεια, απόρριψη, υπερβολική κριτική ή συναισθηματική ασάφεια, υπάρχει πιθανότητα να νιώθεις πιο έντονη έλξη προς πρόσωπα που αναπαράγουν κάτι από αυτή την εμπειρία.

Η ψυχολογία το γνωρίζει καλά αυτό: ο άνθρωπος έχει την τάση να επαναλαμβάνει γνωστές σχεσιακές συνθήκες, συχνά ασυνείδητα, σαν να προσπαθεί αυτή τη φορά να τις διορθώσει. Το δύσκολο είναι ότι οι σχέσεις δεν θεραπεύονται μόνο με ελπίδα. Αν ο άλλος δεν έχει πραγματική διαθεσιμότητα, η δική σου επιμονή δεν αρκεί.

Όταν τα πρώτα σημάδια τα λες «λεπτομέρειες»

Στην αρχή μιας γνωριμίας, αρκετά προειδοποιητικά σημάδια περνούν απαρατήρητα όχι επειδή λείπει η λογική, αλλά επειδή υπάρχει ανάγκη. Αν φοβάσαι τη μοναξιά, αν έχεις κουραστεί από απογοητεύσεις ή αν θέλεις πολύ να λειτουργήσει αυτή τη φορά, είναι πιο πιθανό να εξηγήσεις συμπεριφορές που κανονικά θα σε προβλημάτιζαν.

Λες ότι είναι απλώς πιεσμένος, ότι δυσκολεύεται να εκφραστεί, ότι πέρασε δύσκολα, ότι δεν θέλεις να είσαι αυστηρός. Η κατανόηση είναι πολύτιμη ποιότητα. Χωρίς όρια, όμως, γίνεται παγίδα. Δεν σε προστατεύει η ικανότητά σου να εξηγείς τον άλλον. Σε προστατεύει η ικανότητά σου να βλέπεις τι κάνει σταθερά.

Πώς δημιουργείται αυτό το μοτίβο

Δεν υπάρχει μία απάντηση για όλους. Για κάποιους, η ρίζα βρίσκεται στις πρώτες σχέσεις της ζωής τους και στο πώς έμαθαν να ζητούν ή να μη ζητούν φροντίδα. Για άλλους, το μοτίβο διαμορφώθηκε αργότερα, μέσα από επαναλαμβανόμενες απορρίψεις, προδοσίες ή σχέσεις όπου χρειάστηκε να προσαρμόζονται υπερβολικά για να μη χάσουν τον άλλον.

Μερικές φορές υπάρχει και ένας εσωτερικός κανόνας που δεν ακούγεται αμέσως, αλλά καθορίζει τις επιλογές: «αν είμαι αρκετά υπομονετικός, θα με αγαπήσουν», «αν δεν ζητάω πολλά, δεν θα με αφήσουν», «αν αντέξω, θα αποδείξω την αξία μου». Αυτές οι πεποιθήσεις δεν είναι αδυναμία. Είναι τρόποι ψυχικής επιβίωσης που κάποτε είχαν νόημα. Το θέμα είναι αν συνεχίζουν να καθορίζουν τη ζωή σου σήμερα.

Τι να παρατηρήσεις πριν ξαναμπείς στο ίδιο έργο

Αν θέλεις να αλλάξεις το μοτίβο, η πρώτη δουλειά δεν είναι να βρεις αμέσως τον «σωστό» άνθρωπο. Είναι να αναγνωρίσεις την ακριβή στιγμή που αρχίζεις να χάνεις τον εαυτό σου μέσα στη σχέση. Εκεί βρίσκεται συχνά το κλειδί.

Ρώτησε τον εαυτό σου: νιώθω ηρεμία ή αγωνία; Μπορώ να είμαι αυθεντικός ή προσαρμόζομαι συνεχώς; Εκφράζω καθαρά τις ανάγκες μου ή φοβάμαι ότι θα φανώ απαιτητικός; Βλέπω σταθερότητα ή ζω από μήνυμα σε μήνυμα; Οι σωστές ερωτήσεις δεν κόβουν τη μαγεία. Προστατεύουν την πραγματικότητα.

Επίσης, πρόσεξε αν ερμηνεύεις τη δυσκολία ως απόδειξη αξίας. Πολλοί άνθρωποι έχουν μάθει ότι η αγάπη κερδίζεται με κόπο. Έτσι, όταν ένας δεσμός είναι απλός, καθαρός και αμοιβαίος, δεν τον εμπιστεύονται εύκολα. Αυτό είναι σημείο που χρειάζεται δουλειά, γιατί αλλιώς η ηρεμία παρεξηγείται ως έλλειψη χημείας.

Πρακτικοί τρόποι να σπάσεις το μοτίβο

Η αλλαγή δεν γίνεται με μία απόφαση του τύπου «από αύριο θα διαλέγω καλύτερα». Χρειάζεται πιο συγκεκριμένη παρατήρηση και διαφορετική πράξη.

Ξεκίνα δίνοντας περισσότερο βάρος στη συνέπεια παρά στην ένταση. Κάποιος μπορεί να μιλά πολύ όμορφα, να δείχνει έντονο ενδιαφέρον και παρ' όλα αυτά να μην είναι διαθέσιμος όταν χρειάζεται. Η συνέπεια φαίνεται στον χρόνο, όχι στην πρώτη εντύπωση.

Μάθε να αντέχεις τη μικρή απογοήτευση νωρίς, για να αποφύγεις τη μεγάλη αργότερα. Αν δεις ότι κάποιος είναι ασαφής, αντιφατικός ή σε κάνει να αμφιβάλλεις διαρκώς για τη θέση σου, μην βιαστείς να το εξηγήσεις. Δες αν υπάρχει πραγματική αλλαγή στη συμπεριφορά. Αν δεν υπάρχει, το μήνυμα είναι ήδη μπροστά σου.

Εξίσου σημαντικό είναι να παρατηρήσεις τι γίνεται μέσα σου όταν κάποιος σε φροντίζει με σταθερό τρόπο. Αν δυσφορείς, βαριέσαι ή ψάχνεις ένταση αλλού, αυτό δεν σημαίνει ότι η σχέση είναι λάθος. Μπορεί να σημαίνει ότι το νευρικό σου σύστημα δεν έχει συνηθίσει την ασφάλεια. Θέλει χρόνο για να την αναγνωρίσει.

Η αξία των ορίων

Τα όρια δεν είναι τιμωρία ούτε ψυχρότητα. Είναι ένας τρόπος να λες την αλήθεια σου εγκαίρως. Όταν λες τι χρειάζεσαι, τι δεν σου ταιριάζει και τι δεν μπορείς να συνεχίσεις να ανέχεσαι, δεν διώχνεις τον κατάλληλο άνθρωπο. Αντίθετα, κάνεις πιο ορατό ποιος μπορεί πραγματικά να σταθεί δίπλα σου.

Στην πράξη, όριο σημαίνει ότι δεν επενδύεις ατελείωτα σε αβεβαιότητα. Δεν προσπαθείς να ερμηνεύσεις κάθε σιωπή. Δεν μετατρέπεις την υπομονή σε μόνιμη αναμονή. Και δεν θεωρείς τη δική σου ανάγκη για καθαρότητα υπερβολική.

Πότε βοηθά η ψυχοθεραπεία

Αν βλέπεις ότι το ίδιο μοτίβο επαναλαμβάνεται, παρότι το αναγνωρίζεις, αυτό είναι συνήθως ένδειξη ότι δεν αρκεί μόνο η λογική κατανόηση. Οι βαθιές σχεσιακές συνήθειες δεν αλλάζουν επειδή τις κατάλαβες μία φορά. Αλλάζουν όταν αρχίζεις να συνδέεις αλλιώς το συναίσθημα, το σώμα, τις προσδοκίες και τα όριά σου.

Μέσα στην ψυχοθεραπεία μπορείς να δεις πιο καθαρά γιατί σου φαίνεται ελκυστικό κάτι που σε πληγώνει, τι ιστορία κουβαλάς στις σχέσεις σου και πώς να χτίσεις πιο ασφαλή κριτήρια επιλογής. Αυτό είναι ιδιαίτερα βοηθητικό όταν έχεις κουραστεί να αναλύεις μόνος σου τα ίδια γεγονότα χωρίς ουσιαστική αλλαγή. Για ανθρώπους που ζουν στην Αθήνα ή για Έλληνες του εξωτερικού που θέλουν θεραπεία στη μητρική τους γλώσσα, αυτό το πλαίσιο μπορεί να προσφέρει σταθερότητα, κατανόηση και πρακτική κατεύθυνση.

Γιατί προσελκύεις πάντα λάθος ανθρώπους; Η πιο ειλικρινής απάντηση

Η πιο ειλικρινής απάντηση είναι ότι πιθανόν δεν προσελκύεις μόνο «λάθος» ανθρώπους. Πιθανόν, ανάμεσα σε διαφορετικούς ανθρώπους, εσύ ενεργοποιείσαι περισσότερο από εκείνους που ταιριάζουν σε ένα παλιό, γνώριμο σενάριο. Και μέχρι να αλλάξει αυτό το εσωτερικό σενάριο, το ίδιο έργο θα μοιάζει κάθε φορά διαφορετικό, ενώ στην ουσία θα είναι το ίδιο.

Το αισιόδοξο μέρος είναι ότι τα μοτίβα δεν είναι ταυτότητα. Δεν είσαι καταδικασμένος να διαλέγεις πάντα από έλλειψη, φόβο ή αγωνία. Όταν αρχίζεις να ξεχωρίζεις την ένταση από την αληθινή σύνδεση, την ελπίδα από την πραγματικότητα και τη διαθεσιμότητα από τα μεγάλα λόγια, κάτι αλλάζει ουσιαστικά. Και τότε δεν ψάχνεις απλώς έναν άλλον άνθρωπο. Μαθαίνεις να μη χάνεις εσένα μέσα στη σχέση.