Τα Τρία χρήσιμα χαρακτηριστικά του εγκεφάλου μας

Είναι γεγονός ότι πολλά από αυτά που βιώνουμε είναι μαθημένες συμπεριφορές που προυποθέτουν μαθημένους τρόπους σκέψης από την προσωπική μας ιστορία και ιδιαίτερα την παιδική.

Ο άνθρωπος όταν γεννιέται, θωρείται “tabula rasa” δηλαδή «άγραφη πλάκα» που όμως έχει τη ε΄μφυτη την ικανόττά του να μαθαίνει και να προσαρμόζεται στο περιβάλλον. Ο εγκέφαλος όπως και το σώμα αναπτύσετε συνεχώς μέχρι και την ηλικία των 18-20  ετών έχει αναπτυχθεί πλήρως.

Ως παιδιά, μπορεί να έχουμε την ικανότητα να μιλάμε, να περπατάμε, να κάνουμε πράγματα κ.λπ. και συνεπώς οι γονείς πολλές φορές να έχουν την εντύπωση ότι συνομιλούν, όταν απευθύνονται στα παιδιά τους, με πλήρως ανεπτυγμένους μικρούς ανθρώπους. Ομως, στην ηλικία των 5-6 ετών, τα παιδιά δεν είναι ικανά για αφηρημένη σκέψη, ούτε πολύπλοκους συλλογισμούς, ούτε κι έχουν αναπτύξει ένα σύστημα ψυχικού αμυντικού μηχανισμού. Αντίθετα, τα ερμηνεύουν όλα με όρους αγάπης: «με αγαπά», «δεν με αγαπά», «είμαι καλό παιδί», «είμαι κακό παιδί» κ.λπ.

Βασικά οι μηχανισμοί μάθησης, οι οποίοι έχουν περιγραφεί στα τελευταία 100 χρόνια ερευνών και παρατηρήσεων είναι: Η μέθοδος δοκιμής-λάθους, η κλασσική σύνδεση ερεθισμάτων (θυμηθείτε τα σκυλιά του Παβλόφ) , η συντελεστική μάθηση και η μίμηση βάση προτύπου.

Από την άλλη μεριά, ο εγκέφαλος έχει μερικές θαυμαστές ικανότητες και κάποιες που δεν τις συναντάμε σε άλλα όντα. Ενα από αυτά είναι η λογική σκέψη... Η λογική σκέψη διέπεται από κάποιους κανόνες και συνήθως οι συλλογισμοί έχουν την φόρμα «αιτίου-αιτιατού» πχ

Θέλω να αγοράσω γάλα... άρα να βγω έξω... για να βγω έξω πρέπει να ντυθώ... για να ντυθώ πρέπει να ανοίξω την ντουλάπα και να επιλέξω ένα ρούχο... επειδή κάνει κρύο, θα επιλέξω το κατάλληλο ρούχο, γιατί αλλιώς μπορεί να κρυώσω. Αν κρυώσω, δεν θα μπορώ να πάω στο πάρτι του φίλου μου που θέλω πολύ....

Συνήθως τα προβλήματα οφίλονται σε κυκλικού τρόπους σκέψης που μεγενθοποιούν το πρόβλημα (φάυλοι κύκλοι). Οταν δεν εμπλέκετε ο εγκέφαλος σε τέτοια δραστηριότητα, τότε λειτουργεί ως «αυτόματο», όπως έχει μάθει στο παρελθόν και δρα με τρόπο που πολλές φορές έχει στεφθεί με επιτυχία πχ όταν οδηγούμε αυτοκίνητο δεν σκεφτόμαστε τι να κάνουμε μια φορά, απλά οι κινήσεις μας έχουν γίνει αυτόματες. 

Επιπλέον, μια άλλη ιδιότητα ο εγκέφαλος μπορεί να σκεφθεί μόνο ένα πράγμα τη φορά, δεν μπορούμε ταυτόχρονα σκεφτόμαστε που θα πάμε το βράδυ και ταυτόχρον να κάνουμε μια αριθμητική πράξη.

Ενα τρίτο στοιχείο είναι ότι όταν νοερά φανταζόμαστε ένα μήλο ενεργοποιούνται οι ίδιες περιοχές του εγκεφάλου μας που ενεργοποιούνται κι όταν το βλέπουμε στη πραγματικότητα. Εκεί στηρίζεται και η επιτυχία της Εικονικής Πραγματικότητας (virtual reality).

Ενα τελευταίο είναι ότι έχουμε την ικανότητα να ενεργοποιούμε και να απενεργοποιούμε λειτουργίες του Κεντρικού Νευρικού μας Συστήματος, δίνοντας έτσι εντολή στον εγκέφαλο να διεγερθεί ή να ηρεμήσει κατά βούληση.

Ενα τελευταίο που θα ήθελα να σας κάνω γνωστό είναι ότι τα βασικά συναισθήματα είναι η ευτυχία, έκπληξη, αηδία, φόβος, θλίψη και θυμός και θεωρούνται ότι όλοι οι άνθρωποι, στη βάση των εκφράσεων του προσώπου του συνομιλητή τους, μπορούν να καταλάβουν το πως αυτός αισθάνετε τη συγκεκριμμένη στιγμή. Παρόλα αυτά, νεώτερες έρευνες δείχνουν ότι αυτό μπορεί να μην είναι απολύτως σωστό αφού υπάρχουν φυλές που στη θέα ενός τρομαγμένου προσώπου (με ορθάνοιχτα μάτια, ανοιχτό το στόμα) αντιλαμβάνονται ενδείξεις απειλής και επιθετικότητας.

Συνεπώς οι εκφράσεις του προσώπου μπορούν να έχουν και μια κοινωνική λειτουργία, με την έννοια ότι μπορεί ο θυμός του φίλου σας να μην εκφράζει μια επιθετικότητα αλλά μια ένδειξη της ανάγκης του να συμφωνήσετε μαζί του... ή ακόμα το στενοχωρημένο πρόσωπο του συντρόφου σας να είναι ένα σημάδι προς εσάς για να τον κατανοήσετε και να τον συμπονέσετε ή να τον προστατέψετε από μια άβολη κατάσταση που δεν έχει μάθει να επικοινωνεί μαζί σας.

Ολα τις παραπάνω γνώσεις θα τις χρησιμοποιήσουμε στη διάρκεια της ψυχοθεραπείας προκειμένου να εντοπίσουμε τα αίτια και τους φαύλους κύκλους διατήρησης των δυσκολιών σας και να παρέμβουμε επιτυχώς.